Azaii leh Atoii Lungsim
- Aki gelhni: Friday, 02 March 2012 10:22
- Bangzahvei kisimkhin: 106
"Azaii leh Atoii Lungsim"
Azaii leh atoii lungsim puakzia cih I-ngaihsut ciang-in ahihkeileh hih kammal I-muh ciang-in lungsim puakzia zaii kisa-a laai agelh hong kisak lohding ka' lunggulh-hi, banghanghiam cihleh zaii kisa-a laaigelh ka' hikei-a, pulehpa' suutna thuciinte' tungtawn-in nampi lungsim Zomi sung-ah akizelh zawhna ding-a lunggulhna ahihi. Athu-a theihding ahaksatna' sang-in athu-a theihte-tawh kizuui-a gamtatluheek zawhding haksa zawtham-hi.
Azaii leh atoii lungsim puakzia cih I-ngaihsut ciang-in ahihkeileh hih kammal I-muh ciang-in lungsim puakzia zaii kisa-a laai agelh hong kisak lohding ka' lunggulh-hi, banghanghiam cihleh zaii kisa-a laaigelh ka' hikei-a, pulehpa' suutna thuciinte' tungtawn-in nampi lungsim Zomi sung-ah akizelh zawhna ding-a lunggulhna ahihi. Athu-a theihding ahaksatna' sang-in athu-a theihte-tawh kizuui-a gamtatluheek zawhding haksa zawtham-hi.
I-thulu mahbang-in azaii lungsim (minam
vaai bek agen hipakni) puakzia en masa lehang; tu khanghun zuui-in
bangte-pawl zaii I-ci dinghiam? Thu agen/laai agelh ciang-in
geographical teenna gamlehlei zaa ahuamte, lianpi-tak ahuamte zaii I-ci
dinghiam? Chin State sung-a mite huamkim-a thugen/laaigelhte zaii I-ci
dinghiam? Thugen/laaigelh bek hilo-in a-Chin min-tawh mapangte eleh?
Sepna leh genna/gelhna naakpi-a kikhaai hi-a.
Tusung internet sung-ah Laimite'
muhdingleh simding-a I-deihloh thu tampi kigelh-a, Zomi leh Zomi
kinialna, C deihlo-a thusunna, C mah thupi asa bangkeek-a laaigelhna,
atawpna-ah mimal kinialna, mimal kikawkna ciangdong nangawn I-tun
thapaih-pen "zaii" hetlohna hiding-in ka' seh-hi, banghanghiam cihleh
adiak-in C paksak-a laaigelhte bangpen I-groups sung-a Laimite-in "uino
khat neilaai hang-ei" ci-in haii sa-mahmah ding-a, minam suksiatna-ah
zattheih ding-in nana ciamtehteh dinghi. Aziakpen Zomi groups te'
sung-ah Zopau asiam Laimi tampi kithun ahihlam theihding deihna-zong
ahihi.
Azaii sehna sung-ah atung-a I-cihte zaiina-hiam toiina-hiam cihpen nangma/keima' sehna tung-ah kinga dinghi.
Gentehna
adangkhat-ah, Zomite' groups sung-ah Zopau asiam Laimite tampi I-guan
mawkpen zaiina ahihiam? Zomite bekmah guanlehang toiina ahihiam? Hihte
lungngai lo-in dawkpakding ol mahmah khading-a, lungngai taktak lehang
abuaihuai mahmah khat ahihi, banghanghiam cihleh Laimite' laai-tawh
akibawl groups te-ah Zomite tampi kihel loding-in ka' seh-a, amaute'
kitot kiseelna, thaneemna leh thakhauhna cihte kitheihpih hetlo
ahihman-in akikaapding hilehang amau dinmun hoihzaw-ah ding uhhi.
Gentehna
adangkhat-ah, Zomite' groups sung-ah Zopau asiam Laimite tampi I-guan
mawkpen zaiina ahihiam? Zomite bekmah guanlehang toiina ahihiam? Hihte
lungngai lo-in dawkpakding ol mahmah khading-a, lungngai taktak lehang
abuaihuai mahmah khat ahihi, banghanghiam cihleh Laimite' laai-tawh
akibawl groups te-ah Zomite tampi kihel loding-in ka' seh-a, amaute'
kitot kiseelna, thaneemna leh thakhauhna cihte kitheihpih hetlo
ahihman-in akikaapding hilehang amau dinmun hoihzaw-ah ding uhhi.
Zomist khat' ading-in keima' muhna-ah,
geographical leitang zaa-pi huamna-in zaiina hi peuhmahlo dinghi,
banghanghiam cihleh Zomite' teenna munteng genloh Kawlgam buppi huam-a
naseem Zomite adiak-in kumpi naseem I-cihte zaii hetlo lelmawk uhhi
(cihnopna-ah, Zomi thu-ah Kawl kumpi-naseem lianpipite-in minam akhual
keileh zaii kici tuanlo-in Kawlte' lak-ah mangthanglel uhhi). Tua
ahihman-in Chin State buppi ahuam bangkeek khat-a kampau/laaigelh cihte
zaiina hilo-hi. Kawlgam buppi ahuam bangkeek khat-a
thugen/laaigelhna-zong zaiina hilo-hi. Hihte khempeuh "zaii" kicihding
uutna hi-a, tuabang-a aciakciak tatate toii cihtak-a atoii-teng hizawsop
thei-hi.
Genna leh gelhna-tawh "zaii" kicihding
lunggulh-a thu lianpipi athukhual bangkeek khat-a tangpi lot pahpah
tepawl-pen zaiina hilo-in, toiina, bangmah hilopi athupi-a kimuhding
uutna hileltak-hi. Leitang bih-a genna hitaleh minamdang bih-a genna
hitaleh gentehna-in Dimmi khat-in ama' Dimmi-pihte (fellow-Dimmi)
huamlopi, awlmawhlopi, deihsakna neilopi mah-in Meiteite-hiam
Kanpetlette-hiam, Arakante-hiam ahuam bangkeek-a thugen lasakna hong
neih ciang-in thutheite' ading-in nuam khollo ding-a, azumhuai mahmah
"sakhi manlo, ngaltang tum," acihte suak-hi (amau phamawh salo
laai-thei).
Tua baan-ah, aseem abawl hilopi-a, aseem
abawl khatpeuh' masuan athukhuallua bang-a hilh, lamlak cih giapgiap
tepawl zaiina hilo-in toiina hizaw dinghi. Piicing tak-a idea
sunkhiatna, theory khahkhiatna cihte ahi-khollo, aseem abawlte' sang-a
thumuzaw bangkeek khat-a thugen/laaigelh giapgiapte-pen "zaii-lo"
thamlo-in haii-kipilsak cihding hizaw-hi.
Zomite atamzaw-pen aseem leh abawlding
kidemding' sang-in mi-khat' sepna tung-ah "zaii" hong kisakding
lunggulhna-hiam, athu-khelngait-hiam, athuduhngiat-hiam thu zaiipipi
gen-ah pahtawina ahihkeileh gensiatna, phatna ahihkeileh mawhpaihna
cihte abawl ding-in khutgang/khutmanlaang kimciat simsim zaw-hi. Hihpen
ei' sungbek-ah akiza/akisim hileh poimawh lo-a, ahizong-in Zomi hong
langpang, biakinn nangawn-ah, "Zomite' lampi ahithei bang-a khaakding"
aci minamte nangawn-in I-laai/thu gelhte asimsim/amumu ahihna ngaihsun
taktak lehang naakpi-a a-haii-huai mahmah ahihi. Hihte-pen toiina
taktak-in ka' ngaihsun-hi.
Keima' mimal muhna-ah, Zomi mah
haiipih-a, penglam gaalkaap cihna athuakngam beklo-in aseemngam Zomite
zaii ka' sa-hi. Alangkhat-ah, sep-lah neilo, aseemte a-uk bangkeek,
aseemte' siapipa bangkeek-a ama' sepzawhloh thulianpipi gen/gelh-a
cialloh advisor aseem mite, ama' minam huam-a itna leh deihsakna-tawh
kizom seplehbawl aneilo pipi-mah namdang ahuam bangkeek-a agen/agelh
mite toii ka' sa-hi.
Zaii ka'sak mite' lak-ah khat; Pu Cin
Sian Thang, mimal hamphatna tampi Kawl gamukte-in tah (offer) thapaai
taleh tuni ciangdong tua mimal hamphatnate nial ngam-in ZNC Lutangpi
hihna-leh ama' democratic uplehsaanna-tawh suplawh ngam-in om tiuteu-hi.
Hihpen akip upna tungtawn-a (mi pawlkhatte-in penglam gaalkaap bang-in
sehding himahleh) asup ngamna naakpi-in zaii ka'sa-hi. Alangkhat-ah,
Zomi pawlkhat Zomi hihna taaisan-in mimal dawkna dingleh mimal
sumlehpaai lampi kihonna ding-hiam, zaa-khanna ding-hiam khatpeuh-tawh
Chin-hiam Bama-hiam akici giapgiapte naakpi-in muanlahhuai (unfaithful)
leh toii cihtak-in toii ka'sa-hi.
Atawpna-ah, Zomi akici pulehpi anei
diakte' sungpan-a apiang mihingte-in Zomi kici-a ahihna-uh ahaiipih,
asuppih, ameetpih-ngam Zomite zaii ka' sa-a, ama' pulehpite Zomi kici
napi-a amau Chin ahihkeileh Bama akici mite toii ka' sa-hi. Tuabang
mite' ading-in Chin cihlingleng sang-in Bama ahihkeileh Asian khawng
kici vetleh daii-a daii tavet cihbang-in zia-om zawlaai dinghi.
Tuabang-in azaii hilo-a akizaii saknuam totote' ading-in leitungmi
(earthian) khawng ci-to vet lehang zaii-a zaii tavet kuamah atuam omlo
cihdaanbang omto laai-a, tuabang mi pawlkhat om veve-a, atawpna-ah
kideiidanna-mah thuaklah-in pychological problem mahtawh nana mualliam
veve-hi.
Zomi hi-a, Zomi akici-ngam, Zomi
hihna-tawh adaii-ngam, asumh-ngam, aseem-ngam, agualzo-ngam mite zaii
mahmah-a, ama' minam hihna adaii-pih ngamlo, zaii-huamnuam kisa-a
namdang min-tawh naseem mapang, ama' minam hihna atawisaang ngamlo mite
toii mahmah-hi.
Keima' uplehsaanna hi-a, nang'a-tawh
akituak keileh muhna leh saanna kidang theimah ahihna-zong kitelsiam
ding-in I-ki lamen uhhi.
Zokhai
***********************************************
T. Zokhai ITNA-IN GUABANG HINNA-HI
60 Narr-Maen Drive
Croydon Hills VIC 3136
Melbourne, AU
Tel: +61 39723 0460
Mob: +61 420 800 560
T. Zokhai ITNA-IN GUABANG HINNA-HI
60 Narr-Maen Drive
Croydon Hills VIC 3136
Melbourne, AU
Tel: +61 39723 0460
Mob: +61 420 800 560

No comments:
Post a Comment