Aki gelhni: Monday, 05 March 2012 18:07
- Bangzahvei kisimkhin: 72
Dear Zomi te,
Colonial mentality cih pen saltang
lungsim/ namneu lungsim cih na hi a, mihing ngeina tangthu/pianzia sinna
(cultural anthropology) ah a kizang ngaihsut na ‘theory’ thuthuk khat
ahihi. Abeisa kum 100 val lai in leitung mun tuamtuam ah, colony,
saltang gam pen tam mahmah hi. Hih ‘theory’ in bangci gen hiam cih leh,
gam uk, gamkeek kumpi te thatang a hatluat ciang in, saltang gammi te in
do-kik, ahih kei leh nial zawh na ding thatang nei lo uh a hih man in,
gamkeek kumpi te cih bangbang a zuih kul hi. Ki-uk na hong sauvei ciang
in, gam uk minam leh saltang minam te kikal ngeina leh dante ki lamdang
na hong kilang semsem hi. Ngeina leh dante hong kibat loh ciang in,
saltang mite in gam uk mite ngeina leh dante pen a hoihzaw, a thupi zaw
in ngaihsut in sang uhhi ci hi.
Kawl/ India gam a om Zomi te in zong, hong uk kumpi te cih bang nial ngam lo in, sialpi
guahthuak
in a thuak tawh kibang hi. Zongei na, Zopau, Zo-an, Zolai, leh Zomi hih
na mahmah zong namneu in kingaih sun hi. Kawldan, Indian dan, mangkang
dan in gam ta in, kampau le hang, mi thupi kisa in, nampi lungsim nei sa
hi. Zomi, Zolai, Zopau cih ciang in lungsim toi na hi ci in ki ngaihsun
in, Zomi hih na mahmah zong dai pih ngam lo, ki zumpih ngam lo hi. Chin
ki ci le hang, lungsim picing in kingaih sun pong mawk thei hi hang. Hi
pen ‘Colonial mentality’ ci uhhi.
Zomi te mahbang in, hun khat lai in mivom te in zong mangkang te ukna leh simmawh na sung ah sau vei pi na thuak uhhi. A mel uh hoih lo pha deuh, a sam uh hoih lo pha deuh, a ci uh vom pha deuh in simmawh na leh deidan na thuak in om uhhi. A mau leh a mau mahmah zong minam neu lungsim ‘colonial mentality’ tawh kidim uhhi. A hi zong in 1960 kim ciang in, ‘Black is Beautiful’ cih kalsuan na khat hong nei uh a, mivom te zong minam dang te tawh liangko kikim hi, mai zum ding hi lo hi ci in, namneu lungsim phiatna ding hong hanciam uhhi. Mivom te hoih lo hi, cih kammal peuh mah zatloh ding hanciam uhhi. Mipi te lungsim thapiat piakna ding in, a mausiam na lam a hi, Sport, hong hanciam mahmah uhhi. Tua hun sung in mivom Boxing heavy-weight champion, leh Olympic gold-medallists tampi tak om uhhi. Jazz music lam minthang mahmah uh a, tua ban ah ‘We are a winner’, ‘Say it loud, I’m black and I’m proud’ cih bang la minthang tuamtuam phuakkhia uhhi. Rap, Hiphop cih te zong zumpih het lo in hamciam mahmah uhhi.
Kawl/ India gam a om Zomi te in zong, hong uk kumpi te cih bang nial ngam lo in, sialpi
guahthuak
in a thuak tawh kibang hi. Zongei na, Zopau, Zo-an, Zolai, leh Zomi hih
na mahmah zong namneu in kingaih sun hi. Kawldan, Indian dan, mangkang
dan in gam ta in, kampau le hang, mi thupi kisa in, nampi lungsim nei sa
hi. Zomi, Zolai, Zopau cih ciang in lungsim toi na hi ci in ki ngaihsun
in, Zomi hih na mahmah zong dai pih ngam lo, ki zumpih ngam lo hi. Chin
ki ci le hang, lungsim picing in kingaih sun pong mawk thei hi hang. Hi
pen ‘Colonial mentality’ ci uhhi.Zomi te mahbang in, hun khat lai in mivom te in zong mangkang te ukna leh simmawh na sung ah sau vei pi na thuak uhhi. A mel uh hoih lo pha deuh, a sam uh hoih lo pha deuh, a ci uh vom pha deuh in simmawh na leh deidan na thuak in om uhhi. A mau leh a mau mahmah zong minam neu lungsim ‘colonial mentality’ tawh kidim uhhi. A hi zong in 1960 kim ciang in, ‘Black is Beautiful’ cih kalsuan na khat hong nei uh a, mivom te zong minam dang te tawh liangko kikim hi, mai zum ding hi lo hi ci in, namneu lungsim phiatna ding hong hanciam uhhi. Mivom te hoih lo hi, cih kammal peuh mah zatloh ding hanciam uhhi. Mipi te lungsim thapiat piakna ding in, a mausiam na lam a hi, Sport, hong hanciam mahmah uhhi. Tua hun sung in mivom Boxing heavy-weight champion, leh Olympic gold-medallists tampi tak om uhhi. Jazz music lam minthang mahmah uh a, tua ban ah ‘We are a winner’, ‘Say it loud, I’m black and I’m proud’ cih bang la minthang tuamtuam phuakkhia uhhi. Rap, Hiphop cih te zong zumpih het lo in hamciam mahmah uhhi.
Tuni tuhun in mivom te peuh mah a mauleh
amau namneu in kingaihsun thei peuhmah nawn lo ding uhhi. Sport lam
zong hatthei mahmah uh a, Rap, Hiphop cite in leitung ah mun ngahkhin ta
hi. Musicians minthang, actors, actresses minthang sim zawh ding hi
nawn lo uhhi. Gam makai mi minthang zong tampi tak omkhin ta uhhi.
Minam itna pen kisawl theih, kinial theih hilo hi. Minam it lopi khat it in ci in kipum sawl thei lo hi. Minam itna pen si leh sa pan hongpai hi a, nisim in minam it ing ci in awngawng ta se kei le hang, minam itna pen mikim lungsim tung a om den ding thukhat ahihi. Leitung ah lungsim suakta pen a kici mangkang te pen minam itna, minam kiphat sak na lianpen hi. Leitung mun tuamtuam ah ki zel in, na sep tuamtuam nei uhhi. A hi zong in, a hun cing in, gamvai, minam vai khat ahih nak leh a mau gam leh minam supna ding, siatna ding peuhmah bawl ngei lo ding hi. Zong ngaih sun ngei peuh mah lo ding uhhi.
1941 US Pearl Harbour pen Japan te in hong do khit ciang in, Hollywood te in galdo na, minam itna, Nazi leh Facists hoihloh na Video/Movies te bawl khia pah ziahziah uhhi. Tua hun sung in ‘Flying Tigers’, ‘Wake Island’, ‘Casablanca’ cih te in Academy Award tam pipi ngah pah hi. Newspaper te in zong akisap hunhun in minam leh gam itna te at zel uhhi. Biakna lamte in zong thunget na tawh mabang khawm pah uhhi. Minam vai, gamvai a hih nak leh a kisap ciang/ a hun tung ciang in koikoi ah a om zong in, bangbang a sem zong in, a mau mun ciat pan in, a sep theih bang in, kigen kul, kisawl kul se lo in sem pah hi. Hi pen nampi lungsim hi a, si leh sa pan hong pai, vaipuak/ mawhpuak a hihi. US gam ah minam itna pen biakna khat bang in ngaihsun uhhi. Minam leh gam itna lian mahmah hi. A sia in genngei lo uhhi. A dialkhai (Old Glory) zong zahtak mahmah uhhi.
Minam itna pen kisawl theih, kinial theih hilo hi. Minam it lopi khat it in ci in kipum sawl thei lo hi. Minam itna pen si leh sa pan hongpai hi a, nisim in minam it ing ci in awngawng ta se kei le hang, minam itna pen mikim lungsim tung a om den ding thukhat ahihi. Leitung ah lungsim suakta pen a kici mangkang te pen minam itna, minam kiphat sak na lianpen hi. Leitung mun tuamtuam ah ki zel in, na sep tuamtuam nei uhhi. A hi zong in, a hun cing in, gamvai, minam vai khat ahih nak leh a mau gam leh minam supna ding, siatna ding peuhmah bawl ngei lo ding hi. Zong ngaih sun ngei peuh mah lo ding uhhi.
1941 US Pearl Harbour pen Japan te in hong do khit ciang in, Hollywood te in galdo na, minam itna, Nazi leh Facists hoihloh na Video/Movies te bawl khia pah ziahziah uhhi. Tua hun sung in ‘Flying Tigers’, ‘Wake Island’, ‘Casablanca’ cih te in Academy Award tam pipi ngah pah hi. Newspaper te in zong akisap hunhun in minam leh gam itna te at zel uhhi. Biakna lamte in zong thunget na tawh mabang khawm pah uhhi. Minam vai, gamvai a hih nak leh a kisap ciang/ a hun tung ciang in koikoi ah a om zong in, bangbang a sem zong in, a mau mun ciat pan in, a sep theih bang in, kigen kul, kisawl kul se lo in sem pah hi. Hi pen nampi lungsim hi a, si leh sa pan hong pai, vaipuak/ mawhpuak a hihi. US gam ah minam itna pen biakna khat bang in ngaihsun uhhi. Minam leh gam itna lian mahmah hi. A sia in genngei lo uhhi. A dialkhai (Old Glory) zong zahtak mahmah uhhi.
Tua bang mah in Zomi te zong minam pi
lungsim puakkim ciat theih nang in mailam kalsuan nang deih tak in
ngaihsut phat kul ding hi. Zomi hih nak leh Zomi mah it ding hi pah a,
it zawh kei leh/ Zomi a ding phattuamna bawl zawh kei leh zong Zomi
supna ding leh siatna ding peuhmah bawl loh ding kisam ding hi. Mizo te
in, ‘Mizo ka ni a, ka mel a tha,’ a cih pen nampi lungsim a ki
guangguang ahihi. Zomi te zong Zomi mah hoih hi, thupi hi. Zola mah nuam
hi. Zozu mah khum hi. Zomi mi ka hi, ka kipak hi cih theih ding pen
minam pi lungsim hi zaw hi. Namdang te pimuh na, ei leh ei ki-et neuna
in ‘Saltang lungsim’ hi zaw hi. Ei leh ei hih na maizum pihna pen,
‘Va-ak utong kineih tawh kibang hi.’
Zomi te namdang te lak ah ei leh ei
thupi kisak theih nang, minam zum pih ngam nang, daipih ngam nang in
mainawt ding leh sepding kisam lai ding hi. Zomi te lasiam, music tum
thei tampi ki om a, zong ki lunglut mahmah hi. Kawlgam, India gam ah
music lam ah Zomi te a siam pen hih nang hanciam huai hi. Music hong ki
cih leh, Zomi ka hi cih theih ding hi pah hi. Nidang hun hoih lai in,
Zomi te mangpau siam kici hi. Zomi hih nak leh mangpau siam ding in hong
kingaih sun pah hi. Zomi hihna hong kipak sak hi. Sen kumpi Mao Se Dong
in sen gammi te nampi lungsim, minam kiphat sak na lungsim a neih theih
na ding in, a siam pen uh a hi, “Table-tennis (PingPong)” kimawl na
pen, National Sport ding in ciamteh hi. Leitung ah Table-tennis a cih
nak leh Sente hi pah hi. A tha hat na pen uh, kipak na ding zang uhhi.
CS Dal

No comments:
Post a Comment